प्रोफेसनल कामको 'अनप्रोफेसनल' आग्रह


प्रसंग १ - डोजर इञ्जिनियरिङ्ग
--------------------------------

कुरो, सुरुबाटै सुरु गरौँ।
एस.एल.सी पछि I.E. पढ्न पोखरा लामाचौरको ईञ्जिनियरिङ्ग क्याम्पस भर्ना भएको थिएँ। बिषय थियो 'ईलेक्ट्रोनिक्स'। पढाई सुरु भएको थिएन। तर भर्ना गरेदेखि नै आफूलाई हल्का 'ईन्जिनियर फ़िलिङ्ग' आईसकेको थियो। ई वाज अलमोस्ट यान इन्जिनियर। 
पोखरा पढ्न थालेको बर्षदिन जस्तोमा जाडो बिदा पारेर घर आएको थिएँ। गाउँमा बाटो बन्ने भयो। बुलडोजर चल्यो। त्यत्रा बडे बडे ढिस्का डोजरले सम्मै पार्यो। घरजत्रो भाँडो भिर भिरै कुद्यो। चिलाउनेका रुख, कटुसका झाडी स्वाहा पार्यो। दुनियाँ चकित! चौतारामा तास खेलेर बिताउने टोलि, पँधेरामा गफ गरेर बिताउने जमात, केटाकेटी, बुढाखाडा, सबैको नयाँ दिनचर्या सुरु भयो-  दिनभरी डोजरले बाटो खनेको हेर्ने। डोजरको ड्राईभर नयाँ सेलिब्रेटी थियो। 


एक बिहान गाउँका भद्र भालाद्मीहरु चौतारामा भेला भएका थिए। ठ्याक्कै के मुद्दाको छिनोफानो गर्न भेला भएका थिए, बिर्सिएँ। अनेकथरि प्रसंगबिचमा यत्तिकैमा कसैले फ्याट्ट भन्यो - "ल, बल्ल हाम्रो गाउँको इन्जिनियर आयो, केटो तगडा छ। लौ लौ भन, यो बाटो कत्तिको मिलेको छ?"। 

बुढाहरुको गफ सुन्न हुलमुलमा पस्ने बित्तिकै जिम्मेवारी लगाईदिए, म जिल्ल परें। न आफ्नो बिषय, न सामान्य आईडिया। "काका, बाटो नाप्न त जिल्लाका ओभरसियर छँदै छन् नि, म त इलेक्ट्रोनिक्सको मान्छे, भर्खर I.E फर्स्ट ईयर….", मधुरो स्वरमा यत्ति भन्दै थिएँ, फेरी अर्को प्रश्न आयो - "अब कताबाट बाटो लाँदा राम्रो हुन्छ, लौ सर्बे गर त।" 
वरिपरि हेरें, सबैका आँखा मै तिर छन्। ठुलो प्रेसर पर्यो आफ्नो क्षमतामाथी। अब के गरौँ? जे त पर्ला भनेर मुख फोरें- "काका मेरो बिषय यो होईन। मेरो ईलेक्ट्रोनिक्स हो।" एकै सासमा भनें। माहौल फेरी शान्त भयो। प्रश्नको अपेक्षित उत्तर पाएनन। मलाई आफ्नो इज्जत जोगाउनु पनि थियो। सिधै 'आउँदैन' भन्नलाई क्षमता पनि थिएन। निधारबाट पसिना आउला आउला जस्तो भयो। आफूसंग असम्बन्धित कुरो मलाई आउँदैन  भनेर स्विकार्नु हाम्रो 'जिन'मै थिएन। सिभिल पढ्ने साथीहरुले थियोडोलाईट बोकेर हिंडेको देखेको थिएँ। अब हल्का त्यसकै गफ दिउँ जस्तो लाग्यो, तर खासै कन्फ़िडेन्स आएन।

 "अनि इन्जिनियर पढेर यत्ति भन्न सौदैनस त जेठा?" गाउँका अर्का भलाद्मीले प्रश्न झोसे। अब भने सबैको नजरमा मेरो इन्जिनियरिङ्ग पढाई सुलीमा चढ्ला जस्तो भयो। के को इलेक्ट्रोनिक्स, के को सिभिल, के को कम्प्युटर, 'सल्यानटार सम्मै' थियो। 
"ए.…. के काम लाग्यो त नि खै तैंले इन्जिनेर पढेको? बरु त्यो डोजरको डाइबरले राम्रो पढेछ। छेउकुना मिलाएर त्यत्रो मिसिन घरर चलाउन जानेको छ। तँ त स्कुलमा मात्र फर्स्ट-ब्वाई रैछस", उनले घोर निराशा प्रकट गरे। उनकै समर्थनमा अरु दुइ-चार थान टाउका हल्लिए। मैले डोजरको ड्राइभर, इलेक्ट्रोनिक्स र सिभिलको फरक छुट्याउन प्रयत्न गर्न थालें, तर म भुरोको कुरा त्यस उपरान्त खासै सुनुवाई भएन। एकजना भारतीय पेन्सन थाप्ने काकाले 'हुन त इन्जिनियरका पनि धेरै हाँगा हुन्छन है' भन्न खोज्दै थिए, त्यत्तिकैमा डोजर ड्राइभरको साथी (सायद त्यो बेलाको असिस्टेन्ट हुनपर्छ) आईपुग्यो र सबै उतैतिर झुम्मिए। 
"लामा सरको खाना खाने टाईम हुन आँट्यो, कुखुरो खोज्नपर्ने भयो", उसले महत्वपूर्ण सुचना जारी गर्यो। वडाका गन्यमान्य र हर्ताकर्ता कुखुरो खोज्न लागे। ड्राइभरलाई 'सर' भनेको पहिलोपल्ट त्यहिबेला सुनें। भेला तितरबितर भयो। एकजना बुढा हजुरबुबाले आफ्नो टेक्ने लौरो डोजरतिर सोझ्याउँदै भने- "बडा यत्रा कुरा गर्छौ, हेरी ऊ.…. त्यस्तो पढाई पढ्नपर्छ, छोरो भएर जन्मेपछि।" 

आफुलाई भने त्यत्रो मान पाईने 'डोजर इन्जिनियारिङ्ग' नपढेर जाबो इलेक्ट्रोनिक्स पढेकोमा ठुलो ग्लानि भयो।    

 * * *       


(प्रसंग-२ चाहिँ कम्प्युटर इन्जीनियरिङ्ग पढ्ने त्यस्ता साथीहरुमा समर्पित रहेनछ जसका आफन्तले हरेकपल्ट उनीहरुको घर पस्दा "यो कम्प्युटर अलि छिटो चल्ने बनाइदे" भनेर हैरान पार्छन) 

धर्मको कुरा, शर्मको कुरा

सधैँको जस्तो एउटा साधारण दिन थियो। हतार हतार ट्रेन समात्नु अनि केही स्टेसन पर ओर्लिएर अर्को बस समात्नु। त्यसपछि झन्डै १० मिनेट हिँड्नु। यत्ति गरे पछि कार्यस्थल पुगिन्छ। 'कार्यालय' भन्न मेरो नेपाली 'माईण्डसेट'ले दिँदैन। किनकी घुम्ने कुर्ची पछाडी मैलो तौलिया झुन्ड्याएको छैन। पहिलो कुरो त कुर्ची नै छैन। खैर, म अहिले ट्रेनको आरामदायी सिटमा छु।
'म भर्खर ट्रेन चढेँ, अब केही बेरमा काममा पुग्छु, खाजा बाहिरै खाएँ' लगायतको पछिल्लो विवरण श्रीमतीलाई फोनमा पेश गर्दै थिएँ। आफूतिर फर्केको अघिल्लो सिटमा दुई जवान आएर बसे। खासै नोटिस गर्नुपर्ने केही छैन। वास्तवमा यात्रा गर्दा कसैको आँखा तिर झुक्किएर हेरेमा तुरुन्तै अन्त मोड्ने चलन छ। सबै भन्दा सभ्य तरिका भनेको गाडीमा चढ्ने बित्तिकै दायाँबायाँ नहेरी कुनै काम नभए पनि मोबाईल झिकेर घोसेमुन्टो लगाउनु हो। विदेश आएर सिकेको पहिलो 'सो कल्ड' सभ्यता यहि हो मैले फोन राख्ने बित्तिकै यूट्युब खोलेँ। हेडफोन लगाएँ। गोपाल योन्जनले आफ्नो पछिल्लो अन्तरा गाउनै लागेका थिए, सामुन्ने मुख फर्काएर बसेका एक जवानले अघिदेखि म तिर इशारा गर्दै केही भनिरहे जस्तो लाग्यो। त्यसपछिको वार्तालाप जस्ताको त्यस्तै-  
"एक्स क्युज मी, मलाई केही भन्नुभएको हो?"
"हो, तपाईंलाई नै हो। तपाईंसंग केही समय छ भने हामी तपाईंलाई परमेश्वरको शुभ समाचार सुनाउन चाहन्छौं।"
मैले एकछिन गम खाएँ। त्यस्तो कुन समाचार रहेछ परमेश्वरले मलाई सुनाउन बाँकी? सम्पूर्ण मानिसका पाप सँगालेर मुक्ति दिन प्रभु यशु उहिल्यै क्रसमा टाँगिएका हुन्। मैले केही सोध्नुअघि उसैले सोध्यो-
"तपाईंलाई जिजस क्राइष्टको बारेमा थाहा छ?"
"तपाईंलाई जत्ति त नहोला, तर उहाँको बारेमा मलाई आवश्यक पर्ने जत्ति चाहिँ थाहा छ।" मैले बिस्तारै वरिपरि हेरेर जबाफ दिएँ। 


"त्यसोभए उहाँ किन क्रसमा चढ्नुभयो भन्ने थाहा होला, हैन?"  
"क्रसमा उँहामात्रै होइन, अरू पनि चढेका हुन्। त्यो बेला शाषकले भनेको नमान्ने सबैलाई त्यस्तै सजाय हुन्थ्यो। तर जिजस चाहिँ सम्पूर्ण मान्छेको मुक्तिको लागि चढे भनेर बाइबलमा लेखेको छ।"  

"तपाईंले बाइबल पढ्नुभएको छ?", उसले शंका मिश्रित भावमा आँखीभौं उचाल्दै सोध्यो।
"पढेको छु। 'भर्स'हरु कण्ठस्थ त आउँदैन, तर जम्माजम्मी कथाको सार जान्दछु।"
"तपाईं कुन देशबाट आउनुभएको र कुन धर्म मान्नुहुन्छ?", उसले ठाडो प्रश्न सोध्यो। प्राय मिसिनरीहरु ज्यादै नरम रुपमा प्रस्तुत हुन्थे 
"म नेपालबाट हो, र धर्मका बारेमा म भन्न चाहन्न, व्यक्तिगत गोपनीयताको कुरो हो।"

"ल ठिकै छ, तर धेरैजसो नेपाली हिन्दु हुन्छन्। मैले फिनल्याण्डमा भएको आधा नेपालीसँग कुरा गरिसकेको छु। हिन्दु भएपनि सबैले जिजसलाई महान भगवान मान्छन्। कतिले त 'बुबा आमाको करले हिन्दू संस्कार मानेको हुँ, क्रिश्चियन बन्ने सोच्दै छु' समेत भनेका छन्।"

"ए... धेरै राम्रो, नेपालीलाई राम्रोसँग चिन्नुभएछ।" मैले हाँस्दै भनेँ। (हाँस्न मन लागेर होइन, वार्तालाप नराम्रो सुनिएला भनेर)। हेर्नुस, ईतिहासमा कयौं राम्रा मान्छेहरू जन्मिएका थिए, तिमध्ये एक जिजस हुन्। समाजको लागि राम्रो गरे होलान्| तर अब उनको फुलबुट्टासहितको कथा तपाईंले यसबेला 'पि-ट्रेन'मा मलाई पढाएर खास उपलब्धि छैन। राम्रो काम गर्नेहरुलाई म नमन गर्छु। कथम कदाचित कुनै दिन, मलाई उनको बारेमा थप कुरा जान्न मन लागेछ भने, म गुगल गरौंला, त्यहाँ अथाह जानकारी छन्।"  
"त्यो त हो।" केटो फिस्स हाँस्यो।(मलाई थाहा छ, उसलाई पनि रमाईलो लागेर होइन)

चाहेको भए वार्तालाप यहीँ टुंगिन सक्थ्यो। तर म ओर्लिने स्टप आउन अँझै केही समय बाँकी थियो। गोपाल योन्जनलाई सुन्न नदिएको झोँक उतारौं भन्ने लाग्यो। 'चल भाइ अब मेरी वारि' भन्ने स्टाइलमा सुरु गरें-
"तपाईंहरु दुबैजना फिनिश हो?"
"होईन, म चाहिँ अमेरिकन हो, ऊ फिनिश हो।" अर्को साथीको सट्टा पनि उसैले बोल्यो। सुरु देखिनै चुपचाप बसेर छेउको फिनिश केटोले आफ्नो जात त जनाईसकेको थियो। ट्याउँ ट्याउँ बोल्ने चाहिँ अमेरिकन रहेछ।
"अनि कहिलेदेखि यो धर्म प्रचारको काममा लाग्नुभएको? यो जागिर हो कि स्वयंसेवा मात्रै?"
"हाई स्कूल सकेर म यसमै फुल-टाईम लागेको हुँ। जिजसको सन्देश विश्वभरि फैलाउन प्रभुले मलाई चुन्नुभएको छ। संसारको धेरै देशमा पुगेर यो पवित्र काम सम्पन्न गरेको छु, अँझै गरिरहने छु।"
"अनि विभिन्न देश चाहार्दा प्लेन टिकट, होटेल खर्च, आदि कसले व्यहोर्छ? मिसनरीमा पैसा कसरी आउँछ, थाहा छ?"
"प्रभुले पुर्याउनुहुन्छ।"
"अच्छा, यसमा थप अरू केही टिप्पणी गर्दिन। तर एउटा कुरा बताउनुस, तपाईंलाई अहिले कुनै अर्को धर्मको प्रचारक आएर अल्लाहको, श्रीकृष्णको, वा अरू कसैको गुणगान गायो र धर्म परिवर्तन गर भन्यो भने कस्तो लाग्छ?"
यसको उसले ठोस उत्तर दिएन। बरु कुरा घुमाएर उनीहरू पनि राम्रो मान्छे होलान्, सम्मान गर्छु भन्यो। अल्लाह उसले सुनेको रहेछ, श्री कृष्ण भन्न जानेन।
"यि सि-किस्न भनेका को हुन्?" मुस्लिम धर्मकै कोही होलान् भनेर डराई डराई भन्यो।
"हेर्नुस, म एउटा देशबाट, एउटा धर्मबाट आएको मान्छे, तर पनि अर्को देशका बारेमा, धर्मका बारेमा सामान्य जानकारी राख्छु। तर तपाईं एउटा किताब घोकेर त्यही साँचो हो भनेर संसारलाई सिकाउन हिँड्नु भएको छ। कमसेकम अरू धर्मका सामान्य जानकारी लिनुस। तर्क दिन पनि काम लाग्छ। खैर, तपाईंको यो पेशा राम्रो रहोस्। शुभकामना छ।"
यत्ति भनेर आफ्नो स्टेसनमा म ओर्लिन तयार भएँ। उसले अनुहार रातो बनायो। करिब ३० सेकेन्ड जति माहोल 'पज' भयो। यसलाई राम्रो सबक सिकाएँ भनेर दंग पर्दै म ट्रेनको ढोकानेर पुगेँ।
(यो घटना विवरण यत्तिकै सक्न पनि सकिन्थ्यो। धर्मको कुरो गरिहालियो, अन्तिमको शर्मको कुरो नलेखी पुरा हुँदैन)


बाहिर हेर्छु त अर्कै स्टेसन पो छ। त्यसलाई लेक्चर दिने चक्करमा एउटा स्टप काटेर आईसकिएछ। काममा ढिला हुने भईयो। मेरो अनुहार रातो भयो। मैले फेरी उल्टो जाने ट्रेन लिएँ। ति दुई केटाहरुले आशा छ, बाइबल झोलामा राखेर आफू ओर्लिने सहि स्टेसन याद गरे होलान्।